Yer: BlogMühendislik>Yazı Detayı

Türkiye’de Doğalgaz Kullanımı

2 sene önce / Gürsel Günacar Mühendislik Yorum yok ⁄ 2.708 kez okundu

79216 Türkiyede Doğalgaz KullanımıCumhuriyet Üniversitesi Makine Mühendisliği Enerji Tasarrufu ve Uygulamaları dersinde Saadettin Öztepe, Süleyman Gürsoy, Musa Özdemir arkadaşlarımızın yapmış olduğu Türkiye’de Doğalgaz Kullanımı ve Uygulamaları ile ilgili sunumu sizlerle paylaşıyorum.Konular aşağıda sırasıyla verilmiştir.Yazıları kopyala yapıştır yapıyorsak lütfen yorum kısmından Saadettin Öztepe, Süleyman Gürsoy, Musa Özdemir arkadaşlarımıza teşekkür edelim.

Doğalgaz Nedir?

Doğal gaz, yeryüzünün alt katmanlarında petrole benzer bir biçimde oluşan yanıcı özelliği olan tabii bir gazdır.Doğal gazın bileşiminde %95 METAN gazı bulunur. Kokusuz, renksiz, zehirsiz ve havadan hafiftir. Güvenlik açısından kolayca fark edilebilmesini sağlayabilmek için özel olarak kokulandırılmaktadır.

Dünyada Doğalgaz

  • Çeşitli kimyasal ürünlerin başlıca hammaddesi olan doğal gaz dünya enerji tüketiminin önemli bölümünü karşılamaktadır. Doğal gazın geçmişi yüzlerce yıl öncesine dayanmaktadır.
  • Tarihsel kaynaklar doğal gazın ilk kez M.Ö. 900 ler de Çin’de kullanıldığını göstermektedir.
  • Taşınması, işlenmesi ve stoklanması kolay olan doğal gazın yaygın kullanımı ise 1790′da İngiltere’de başladı.
  • Boru hattı taşımacılığıyla birlikte 1920′lerde artan doğal gaz kullanımı 2. Dünya savaşından sonra daha da gelişti.
  • Doğal gaz enerji üretim sektöründe ilk kez Amerika da kullanılmaya başladı. 1950′li yıllarda doğal gazın dünyada enerji tüketimindeki oranı %10′u geçmiyordu.

Türkiye’de Doğalgaz

  • Türkiye’de doğal gazın varlığı 1970 yılında Kırklareli Kumrular bölgesinde tespit edilerek, 1976 yılında Pınar hisar Çimento Fabrikası’nda kullanılmaya başlandı.
  • 1975 yılında Mardin Çamurlu sahasında bulunan doğal gaz, 1982 yılında Mardin Çimento Fabrikası’na verildi.
  • Kaynaklardaki rezervlerin sınırlı olması tüketimin genişlemesini önledi.
  • Ülkemizde Doğal Gazla İlgili Çalışmaların Geçmişi İncelendiğinde, Konuyla İlgili İlk Çalışmaların, 1983 Yılında BOTAŞ Genel Müdürlüğünce Yapılan “Doğal Gaz Talep Ve Temin” konulu araştırma olduğunu görmekteyiz. Bu çalışmayı, Eylül 1984′de Sovyetler Birliği ile doğal gaz alımını öngören anlaşmanın imzalanması, 1986′da İse BOTAŞ’la Sovyet Soyuz Eksport Kuruluşunun 25 yıllık süreli, 1990′lı yıllar içinde yılda 5-6 milyar m3′e ulaşması öngörülen doğal gaz ithalatını konu alan ticari anlaşmanın imzalanması izlemiştir.

Kentsel Düzeyde Doğalgaz Kullanımı

  • Doğal gaz şehir içi evsel ve ticari olarak ilk kez 1988’de Ankara’da kullanıldı. 1992 yılında İstanbul’da, Bursa’da, Eskişehir’de, İzmit’te doğal gaz pazarı genişledi.
  • 1988 yılında Ankara’da ego genel müdürlüğünce ve İstanbul’da İgdaş genel müdürlüğünce, bu kentlerin kent içi doğal gaz şebekelerinin yapımı amacıyla uluslararası ihalelere çıkılmıştır.Bu ihalelerin değerlendirilmesi sonucunda, Ankara’da danışman firma olarak British Gas, müteahhit firma olarak da İngiliz Amec firması ile Türk Kutlutaş ortak girişimi, İstanbul’da ise danışman firma olarak Fransız Sofregas , müteahhit olarak da Fransız Sae firması ile Türk Alarko ortak girişimi görevlendirilmiştir.
  • Türkiye’de kentsel düzeyde doğal gaz kullanımını amaçlayan bu ilk kentsel dönüşüm projesi yapım sürecinde büyük farklılıklar göstermiştir. Ankara projesi esas olarak mevcut havagazı şebekesinin rehabilitasyonu, ve takviyesini esas almıştır. İstanbul’da ise, mevcut havagazı şebekesinin “rantabl olmadığı” gerekçesiyle ıslahından vazgeçilmiş ve tamamen yeni bir dağıtım şebekesi inşası esas alınmıştır.
  • İki proje arasında diğer bir önemli fark ise, Ankara’da gazın dağıtımının sektörler itibarı ile yapılması, şebeke yapımı biten mahallelere gaz verilmesi sonucu, yapım çalışmalarına başlanmasından kısa bir süre sonra, doğal gaz kullanmaya başlanmışken, İstanbul’da semtlere gaz verilebilmesi için bütün şebekenin yapımının bitmesi beklenmiştir.
  • İki proje arasında diğer bir temel farklılık da, Ankara Projesinde, İngiliz standart ve uygulama kurallarının, İstanbul Projesinde ise Fransız standart ve uygulama kurallarının esas alınması olmuştur.

Doğalgazın Özellikleri

  • Doğal gaz renksiz ve kokusuz bir gazdır.
  • Doğal gaz 1.cil enerjidir,çıktığı haliyle kullanılır.
  • Doğal gaz içerisinde yanmayan hiçbir madde yoktur.
  • Emniyetli, patlama riski daha az olan bir gazdır.
  • Kükürt ve kükürtlü maddeler olmadığı için SO2 gibi zehirli gaz açığa çıkarmaz.
  • Tam yanma sağlanamazsa CO gazı ortaya çıkar.
  • Doğal gaz zehirli değildir.
  • Yakılması için ön hazırlama ve depolama gerektirmez.
  • Homojen bir karışıma sahip olmasından dolayı yanma verimi yüksektir.(%95_ %99)
  • Doğal gazın özgül ağırlığı 0,55 civarındadır, aynı hacimdeki havadan yarı yarıya daha hafiftir.
  • Doğal gazın tutuşma sıcaklığı 650 oC
  • Doğal gazın alev hızı 0,36 m/s
  • Doğal gazın üst ısıl değer aralığı: 9360 kcal/m3 — 8750 kcal/m3 = 11 kwh/m3
  • 1 m3 gazın yanması sonucu 8250 kcal açığa çıkar.

Doğalgazın Kullanım Alanları

  • Konutlarda ısınma ve soğutma amaçlı
  • Konut ve ticarethanelerde büyük ocak ve fırınlarda pişirme amaçlı
  • Ticari sektörde ısınma amaçlı
  • Endüstriyel sektörde yakıt ve proses girdisi olarak
  • Elektrik ve ısı üretiminde
  • Ulaşım sektöründe yakıt olarak
  • Radyal ısıtma ve doğalgazlı ev aletlerinin çalıştırılmasında kullanılmaktadır.

Doğalgazın Diğer Yakıt  Türlerine Göre Avantajları

  • Daha ucuz olması
  • Çevre dostu olması
  • Kullanımı kolay ve temiz olması
  • Isıl verimliliğinin yüksek olması
  • Güvenli bir altyapıya sahip olması
  • Doğal gaz tesisatı ve cihazları düşük basınçla çalıştığı için LPG tüpleri gibi patlama tehlikesi ve basınçlı parça tesiri yoktur.
  • Doğalgazda yanma için hava gereksinimi en azdır. Bu oran kömürde yüzde 20-30, fuel-oil de yüzde 10-20, doğalgazda ise yüzde 5-10’dur.
  • Kurum, is gibi atık ürünleri olmadığı için ısı transfer yüzeyleri temiz kalır.
  • Tesis çok az bakım ve denetleme gerektirir.
  • Temiz olması ve içerisinde kükürt bulunmamasından dolayı bir çok sanayi sektöründe doğrudan kullanılabilmesi, hem sistem veriminin hem de ürünün kalitesinin artmasını sağlar.
  • Ham petrole alternatif bir yakıt olarak dış kaynaklı enerji çeşitliliği açısından stratejik bir avantaj sağlar.
  • Ayrıca boru hatlarıyla kullanıcıya kadar iletildiği için yakıtın taşınması için gerekli enerjinin tamamından tasarruf edilir ve karayollarında taşıyıcı araç yükünü azaltır.

En Ekonomik Yakıt Doğalgaz

doğalgaz 558x450 Türkiyede Doğalgaz Kullanımı

Yakıt Karşılaştırılması

120m2 kullanım alanına sahip bir konutun ısıtılmasında kömür, mutfak ve sıcak su ihtiyacında tüp kullanıldığında bir yılda ödenecek tutar:
2.5ton ithal kömür tüketimi: (2.5×1.84×350$) 1610TL
Mutfak için her ay 1adet tüp tüketimi: (12×65) 780TL
Banyo ve sıcak su için yıllık 6 adet tüp tüketimi: 390TL
KÖMÜRE TÜPE ÖDENEN TOPLAM BEDEL: 2780TL
Aynı konutun ısıtılmasında, mutfak ve sıcak su ihtiyacında doğalgaz kullanılırsa…
Isınma için yıllık 1500m3 doğalgaz tüketimi: (1500×0,653) 980TL
Mutfak banyo ve sıcak su için yıllık 380m3 doğalgaz tüketimi: 248TL
DOĞALGAZDA ÖDENEN TOPLAM BEDEL(Isınma, sıcak su, mutfak kullanımı dahil) 1208TL
BİR YILDA TASARRUFUNUZ !!! 1572TL
NOT: SİDAŞ’ın belirlediği doğal gaz birim fiyatı kullanılmıştır.

En Çevreci Yakıt Doğalgaz

  • Tüm dünyada çevreye atılan zararlı maddelerin insanlara,diğer canlılara ve doğaya verdiği zararlar göz önüne alınarak çevre bilinci gelişmiş,buna paralel olarak da ısınmadan kaynaklanan ve insan-çevre sağlığını tehdit eden zararlı katı yakıtlar yerine daha temiz ve çevreci olan,doğaya ve insana zarar vermeyen doğal gazın kullanımı hızla yayılmıştır.
  • Ülkemizde de doğal gazın yaygınlaşması ile doğal gaz kullanan şehirlerde hava kirliliği hızla azalmış, şehirler temiz ve yaşanabilir hale gelmiştir.

Dünya’da Doğalgaz Rezervleri

Bir çok açıdan oldukça önemli bir birincil enerji kaynağı olan doğal gazın Dünya üzerindeki rezerv dağılımlarına bakıldığında Orta Doğu’nun toplam dünya rezerv miktarı olan 177.36 Trilyon m3 doğal gazın %41.3’üne sahip olduğunu ve Eski Sovyetler Birliği bölgesi ile birlikte başı çektiğini görmekteyiz. Başka bir deyişle dünya üzerindeki ispatlanmış doğal gaz rezervlerinin %72’ye yakın bir kısmı Orta Asya Cumhuriyetlerini ve Rusya Federasyonunu’da içine alan Eski Sovyetler Birliği Bölgesi’nde ve Orta Doğu’da bulunmaktadır.

dogalgaz2 Türkiyede Doğalgaz Kullanımı

Türkiye’deki Potansiyeli Kanıtlanmış ve Muhtemel Havzalar

asdsafqw 600x405 Türkiyede Doğalgaz Kullanımı

Türkiye’de Sismik Hatları ve Kuyu Yerlerini Gösteren Harita

asdaqwfqwfawf Türkiyede Doğalgaz Kullanımı

Türkiye’deki Arama Faaliyetleri (Kara)

  • Türkiye genelinde arama ve sondaj faaliyetleri yetersizdir.
  • Ülkemiz koşullarında yoğun arama yapıldığı kabul edilebilecek, 30.000 km2 yüz ölçüme sahip Trakya Baseni’nde bile, 2009 yılı sonu itibariyle, toplam sondaj sayısı, kuyular dahil 737 dir. Amerika’da ise aynı büyüklükte bir arama alanında 10.000’ den fazla kuyu kazılmaktadır.
  • Güneydoğu Anadolu Bölgesi’ndeki sondajlar şimdiye kadar petrol hedefli yapılmış. Sığ ve derin oluşumlarda doğal gaz hedeflenebilir.
  • Kara alanlarında, Trakya ve Güneydoğu Anadolu dışında kalan, iç ve kıyı basenlerde, jeolojik jeofizik veriler çok yetersiz olup, arama çalışmaları yoğunlaştırılmalıdır.

Türkiye’deki Arama Faaliyetleri (Deniz)

  • Denizlerde yüksek teknoloji gerektirmesi ve maliyetlerin yüksek olması sebebi ile arama ve sondaj faaliyetleri kısıtlı kalmıştır.
  • Üç tarafımızın denizlerle çevrili ve 8.300 km kıyı şeridimizin olmasına rağmen 40 yılı aşkın süre içerisinde yaklaşık 50 adet arama ve üretim kuyusu açılmıştır.
  • Yeterli arama faaliyetleri için, teknik ve mali konular dışında, kıta sahanlığı anlaşmazlıklarını giderecek diplomatik çözümlerin de ortaya konması gerekmektedir.

Türkiye’de Doğalgaz Rezervleri

grafik Türkiyede Doğalgaz Kullanımı

2002 – 2010 Dönemi Doğalgaz Üretimi

grafik2 Türkiyede Doğalgaz Kullanımı

2010 yılı itibariyle doğalgaz üretimimiz 726 milyon m3 , ortalama günlük üretim 2 milyon m3 olarak gerçekleşmiştir, üretimin tüketimi karşılama oranı %2 dir.

Birincil Enerji Üretim – Tüketim Durumu (2007)

yenile Türkiyede Doğalgaz Kullanımı

Doğalgaz Nasıl Geliyor?

  • Ülkemize şu anda üç ayrı noktadan boru hatları ile doğal gaz gelmektedir.Bunlardan Trakya ve Karadeniz üzerinden gelen hatlarla Rusya’dan alınan gaz, Doğu Anadolu Hattı ile de İran’dan alınan gaz Türkiye’ye ulaşmaktadır.Ayrıca Tekirdağ Marmara Ereğli de bulunan sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) santrali ile de aynı boru hattı sistemine Nijerya ve Cezayir’den sıvılaştırılmış olarak alınan doğal gaz verilmektedir.BOTAŞ tarafından inşa edilmiş olan ve işletilen ulusal iletim şebekesi vasıtasıyla doğal gaz şehrimize ve ülkemizin birçok yerleşim birimine ulaştırılmaktadır.
  • BOTAŞ iletim hatlarının bulunduğu birçok şehrimizde sanayi kuruluşları da doğal gaz kullanılmaktadır.

Türkiye’nin Gaz Alım Anlaşmaları

yenile2 Türkiyede Doğalgaz Kullanımı

Bakü – Tiflis Ceyhan Boru Hattı

  • Sovyetler Birliği döneminde, birliğe hakim ülke Rusya idi. Özellikle Hazar Denizi çevresinde üretilen petrol ve doğalgazın dünya pazarlarına çıkışını sağlayan boru hatları hep Rusya’dan geçiyordu. Böylelikle Rusya; Kafkasya ve Orta Asya’daki devletlerin enerji konusunda bağımsız hareket etme kabiliyetlerini büyük ölçüde sınırlamış oluyordu.
  • 1989 yılında Bakü-Ceyhan boru hattı olarak planlanan proje 1991’de Azerbaycan’ın bağımsızlığını ilan etmesiyle kesintiye uğrar.
  • Bakü – Ceyhan boru hattı ile ilgili en önemli gelişmelerden biri Kasım 1999’da İstanbul’da yapılan Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Örgütü konferansında yaşanır. Türkmenistan, Azerbaycan, Gürcistan, Kazakistan ve Türkiye devletlerinin liderleri, imza töreniyle bu hattın arkasında durduklarını açıklarlar ve hattın ismi Bakü – Tiflis – Ceyhan olarak değiştirilir.
  • Azerbaycan’ın Ermenistan’la yaşadığı problemler yüzünden, Bakü – Ceyhan boru hattının güzergahı Gürcistan üzerinden geçerek uzamış ve toplamda 1760 kilometreyi bulmuştur.
  • Yıllık 50 milyon ton kapasitesi olması beklenen hattın üzerinde 51 adet blok vana istasyonu ve 6 adet pompalama istasyonu (4 adet Ana Pompa İstasyonu, 2 adet Pig İstasyonu) bulunmaktadır.
  • Bu projede çalışan toplam insan işgücü 12.074 kişidir.
  • BTC’ın toplam maliyeti yaklaşık 3 milyar dolar civarındadır.

harita Türkiyede Doğalgaz Kullanımı

Nabucco Boru Hattı

Ankara’da 13 Temmuz 2009’d hükümetler arasında imzalanan anlaşmayla başlamıştır, Türkiye’den AB ülkelerine doğal gaz taşımak amacıyla yapılması düşünülen uzun geçişli bir boru hattı taşımacılığı projesidir. Avrupa’nın en büyük doğal gaz tedarikçisi konumundaki Rusya’dan yapılan sevkiyata alternatif olması amacıyla daha çok ABD ve AB tarafından desteklenmektedir.

Türkiye’den başlayacak olan 3,300 km’lik bir boru hattının inşasına 2010′da başlanacağı duyurulmuştur. Proje 2002 yılında BOTAŞ (Türkiye) tarafından başlatılmıştır. Türkiye’den çıktıktan sonra terminal ülke Avusturya’ya kadar sırasıyla Bulgaristan, Romanya ve Macaristan’dan geçecek boru hattı ortakları eşit hisse ile BOTAŞ (Türkiye), Bulgargaz (Bulgaristan), Transgaz (Romanya), MOL (Macaristan), OMV (Avusturya) ve RWE (Almanya)’dir. 2020 yılında 31 milyar metreküp doğalgaz taşıyacağı varsayılan hat, aynı zamanda AB’nin Trans-Avrupa Enerji Hattı’nın bir parçası olarak öngörülmekte olup fizibilite ve mühendislik çalışmaları için AB fonlarından da faydalanılmıştır. İlk hesaplara göre toplam maliyet 4.6 milyar Euro’dur.

harita2 Türkiyede Doğalgaz Kullanımı

Mavi Akım Projesi

Gaz boru projelerin de en çok isim yapan MAVİ AKIM projesi de Rusya’nın arz güvenliğini sağlamak amacı ile Türkiye ile birlikte projelendirdiği dünyanın en derin boru döşeme projesidir. 1997 de başlanan proje 2002 tarihinde bitirilmiştir. Yaklaşık 3 milyar 300 milyon dolara mal olan 1200 kilometrelik boru hattının 380 kilometresi, Karadeniz’in altından geçmektedir. Deniz altındaki boru hattı, 2 bin 140 metre derinlikledir. Samsun’da, açılışın yapıldığı Durusu Ölçüm İstasyonu’nda Türkiye’ye ulaşan doğal gaz, buradan bir uzatma hattıyla Kırıkkale üzerinden Ankara’ya ulaşmaktadır.

harita3 Türkiyede Doğalgaz Kullanımı

Türkiye’nin Gaz Tedarik Kaynakları

harita4 Türkiyede Doğalgaz Kullanımı

Doğalgaz Depolama

  • Doğal gazın yeraltı ortamlarına (rezervuarlarına) depolanmasında temel amaç mevsimsel tüketim farklılıklarını gidermektir. Doğal gaz, talebin düşük olduğu dönemlerde depo ortamına basılıp ihtiyacın yüksek olduğu dönemlerde ise depodan geri üretilir. Bunun yanı sıra aşağıda sıralanan ikincil amaçlar için de doğal gaz depolanmaktadır:
  • Gaz arzındaki teknik bir sorundan kaynaklanan aksamalara karşı stratejik rezerve sahip olmak,
  • Kış döneminde görülen kısa süreli aşırı talepleri karşılamak,
  • Yaz döneminde elektrik üretiminde oluşan aşırı talepleri karşılamak,
  • Sözleşme yükümlülüklerindeki dengeyi sağlamak (al ya da ödeye ilişkin cezai hükümlerden kurtulabilmek),
  • Boru hattı sistemlerindeki akışı dengelemek,
  • Fiyat dalgalanmalarını azaltmak.
  • Depolama Tesislerinin toplam depolama kapasitesi 2,661 Milyar Sm3 olup, bunun 2,1 Milyar Sm3’ü BOTAŞ’a tahsis edilmiştir. 561 Milyon Sm3′lük yedek kapasitemiz, EPDK’nın Silivri Yeraltı Doğal Gaz Depolama Tesislerinden, 2012 yılından itibaren doğal gaz ithalat ve toptan satış lisansına sahip firmalara eşit ve tarafsız şartlarda kullandırılmaya başlanacaktır.

Ziyaretçi Defteri

Avatar Ekle